Conflict in Iran: situatie-update en scenarioanalyse
Geopolitieke analyse door Julien-Pierre Nouen, Head of Economic Research and Diversified Management, Lazard Frères Gestion
Sinds zaterdag 28 februari hebben de Verenigde Staten en Israël hun aanvallen op Iran voortgezet. Iran heeft daarop gereageerd met raketten en drones richting Israël en verschillende Golfstaten waar Amerikaanse troepen zijn gestationeerd. De bezorgdheid over de energievoorziening heeft geleid tot een scherpe daling van financiële activa. Deze nota bespreekt de evolutie van het conflict, schetst de belangrijkste scenario’s die momenteel worden overwogen en analyseert de markteffecten die tijdens de eerste week van het conflict werden waargenomen.
Het conflict lijkt een zaak van lange adem te worden. Volgens een artikel in de Financial Times volgde na een eerste fase, gericht op het uitschakelen van de hoogste Iraanse leiding, een tweede fase die focuste op de vernietiging van lanceerlocaties voor ballistische raketten, drones en luchtverdedigingssystemen. Volgens diezelfde berichtgeving gaat Israël nu een derde fase in, die gericht is op het systematisch ontmantelen van de Iraanse militaire infrastructuur, waaronder nucleaire installaties, locaties voor wapenproductie en ruimte- en cybercapaciteiten. Analyse van het Institute for the Study of War wijst er eveneens op dat Israëlische aanvallen zich prioritair hebben gericht op het Iraanse veiligheidsapparaat. Amerikaanse functionarissen hebben verklaard extra troepen naar de Golf te sturen ter ondersteuning van deze nieuwe fase. Het uiteindelijke doel zou erin bestaan omstandigheden te creëren die het regime uiteindelijk zouden kunnen destabiliseren, al hanteert Washington een voorzichtiger lijn en benadrukt het de noodzaak van stabiliteit op lange termijn.
Na de Twaalfdaagse Oorlog van 2025 hadden de Iraanse autoriteiten rekening gehouden met het risico op een operatie gericht tegen de hoogste leiding van het regime. Daarom decentraliseerden zij de militaire commandostructuur om te vermijden dat de militaire leiding verlamd zou raken. Iran heeft zijn aanvallen ook uitgebreid naar verschillende Golfstaten in een poging de regionale onrust te vergroten. Sinds de dood van de Opperste Leider wordt de macht uitgeoefend door een tijdelijke driekoppige raad, bestaande uit de president, de opperrechter en een lid van de Raad van Hoeders. De operationele controle blijft in handen van de Islamitische Revolutionaire Garde. Een opvolger is nog niet benoemd, al wordt Mojtaba Khamenei — de zoon van de overleden leider — algemeen beschouwd als de voornaamste kandidaat.
Vijf scenario’s
Onze geopolitieke adviescel, de Lazard Geopolitical Group, onderscheidt vijf mogelijke scenario’s voor de komende weken:
- Pauze in de Amerikaanse operaties: Donald Trump zou kunnen verklaren dat de belangrijkste doelstellingen zijn bereikt, met name de vernietiging van de nucleaire infrastructuur, de uitschakeling van hoge leiders en de verzwakking van de raket- en dronecapaciteiten. De Verenigde Staten zouden een sterke militaire aanwezigheid in de regio behouden om de druk aan te houden.
- Zware verliezen leiden tot een grote escalatie: Een bijzonder dodelijke Iraanse aanval zou een zware reactie van de VS en Israël kunnen uitlokken, mogelijk met aanvallen op Kharg Island, het strategische knooppunt voor de Iraanse olie-export.
- Escalatie gericht op energie-infrastructuur: Energieactiva zouden voor beide partijen prioritaire doelwitten kunnen worden, wat het risico op regionale verstoringen in de bevoorrading vergroot.
- Machtsconsolidatie door Iraanse hardliners: De meest compromisloze facties van het regime zouden hun greep kunnen versterken door het conflict verder op te voeren.
- Machtsovername door pragmatische leiders en een pad naar de-escalatie: Een verschuiving naar een pragmatischer leiderschap zou de deur kunnen openen naar hernieuwde onderhandelingen.
De laatste twee scenario’s komen ook tot uiting in de Iraanse communicatie, die schommelt tussen de harde retoriek van de Revolutionaire Garde en de gematigder toon van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Ontwikkelingen op het strijdtoneel
De intensiteit van het raket- en dronevuur wijst erop dat de aanvallen van de coalitie de Iraanse raketcapaciteiten aanzienlijk hebben verminderd. De afgelopen dagen troffen Iraanse aanvallen ook Turkije en Azerbeidzjan.
Raketten, waarvoor een lanceerplatform nodig is, zijn gemakkelijker te detecteren dan drones. Toch blijft er onzekerheid bestaan over de voorraad Shahed-drones van Iran, die gemakkelijk verborgen kunnen worden en mogelijk in grote aantallen aanwezig zijn. Gezien de hoge kostprijs van onderschepping via Patriot-systemen en de bezorgdheid over voorraden, zouden Golfstaten en hun bondgenoten kunnen overschakelen op Oekraïense onderscheppingssystemen, die goedkoper zijn en sneller geproduceerd kunnen worden.
Situatie in de Straat van Hormuz
Sinds vorig weekend is het maritieme verkeer in de Straat van Hormuz bijna volledig stilgevallen, waarbij slechts enkele schepen de oversteek nog maken. Deze daling is het gevolg van operationele risico’s, fors stijgende verzekeringspremies en geannuleerde polissen. De zeestraat is echter van cruciaal belang: ongeveer 20% van de wereldwijde olie- en vloeibaar aardgasstromen passeert er, evenals een derde van de wereldwijde export van meststoffen.
De positie van Iran blijft onduidelijk: de Revolutionaire Garde houdt vol dat de zeestraat gesloten is, terwijl een legerofficier donderdagochtend het tegendeel verklaarde. In de voorbije dagen werden verschillende schepen getroffen door projectielen, maar een schip onder Chinese vlag zou zonder incidenten zijn gepasseerd. Sommige bronnen geven aan dat Chinese schepen — en mogelijk ook die van andere bevriende of neutrale staten — de doorgang zouden mogen maken.
De Verenigde Staten hebben verklaard betaalbare maritieme verzekeringen te zullen aanbieden ter vervanging van private dekking en dat hun marine koopvaardijschepen zal escorteren. Makelaar Marsh McLennan zou samen met de Amerikaanse autoriteiten aan dit plan werken.
Een grote escalatie zou zich voordoen als Iran zou beslissen de zeestraat te mijnen. Het land beschikt over meer dan 5.000 mijnen die met eenvoudige vissersboten kunnen worden uitgezet. Het ruimen van mijnen kan meerdere maanden duren en zou alleen kunnen beginnen in een veilige omgeving. China heeft niettemin alle partijen opgeroepen om “de operaties onmiddellijk stop te zetten, escalatie te vermijden en de veiligheid van de scheepvaart te garanderen”.
Impact op olie- en gasprijzen
De prijs van Brent-olie bereikte donderdag 84 dollar, tegenover 71 dollar vorige vrijdag, ruim boven het gemiddelde van 64 dollar in 2024. Als de Straat van Hormuz gedurende langere tijd geblokkeerd blijft, menen experts dat de prijs boven 100 dollar zou kunnen stijgen.
De Europese gasprijzen zijn gestabiliseerd rond 50 euro/MWh, nadat ze kortstondig 65 euro hadden aangetikt. Dat ligt nog altijd ver onder de extreme niveaus van de zomer van 2022, toen ze boven 300 euro/MWh uitkwamen.
Impact op de financiële markten
Sinds maandag handelen de markten in een klimaat van grote nervositeit. De meeste activa staan lager, met uitzondering van de dollar. Zelfs goud, dat als veilige haven wordt beschouwd, noteert onder het niveau van 27 februari. De rentevoeten zijn weer opgelopen, met een afvlakkende rentecurve, wat de gedachte weerspiegelt dat een energieschok de inflatie opnieuw zou kunnen aanwakkeren en centrale banken ertoe zou kunnen dwingen hun monetair beleid verder te verstrakken. Aandelenmarkten dalen sterker buiten de Verenigde Staten, vooral in opkomende landen. De veerkracht van de Amerikaanse markt is waarschijnlijk te danken aan de grotere energie-onafhankelijkheid van het land.
Conclusie
De economische impact van het conflict laat zich vooral voelen via de energiemarkten. De onzekerheid blijft groot — zowel over de duur van de militaire operaties, die nog een tijd lijken aan te houden, als over de situatie in de Straat van Hormuz. De komende dagen zullen cruciaal zijn om te bepalen of het conflict evolueert naar verdere escalatie of net naar de-escalatie.
Vanuit het oogpunt van beleggingsanalyse vragen periodes van verhoogd geopolitiek risico doorgaans om voorzichtigheid en het vermijden van overhaaste beslissingen. Hoewel een langdurige blokkering van de Straat van Hormuz belangrijke gevolgen zou hebben voor de wereldeconomie, is het ook belangrijk te beseffen dat veel geopolitieke schokken snel uit de marktprijzen verdwijnen. Als de omstandigheden verbeteren, kunnen de markten zich snel herstellen. Geopolitiek risico is een van de factoren geweest die een voorzichtige houding en een bijna neutrale positionering in multi-assetportefeuilles ondersteunden. De onzekerheid blijft hoog en we blijven de ontwikkelingen nauwgezet volgen om onze positionering aan te passen in functie van toekomstige evoluties.